LED-straatverlichting: klassen volgens EN 13201, mastafstand en besparing
LED-straatverlichting voor gemeenten en bedrijven: klassen volgens EN 13201, masthoogte en afstand, kleurtemperatuur en insectenbescherming, nachtverlaging en besparing.
Voor veel gemeenten is straatverlichting een van de grootste stroomverbruikers, en tegelijk een kwestie van verkeersveiligheid. De overstap van oude natrium- of kwikdamparmaturen naar LED bespaart doorgaans 50–70%, met nachtverlaging nog meer. Deze gids legt de verlichtingsklassen volgens EN 13201 uit, masthoogtes en afstanden, en waar gemeenten en bedrijven op moeten letten bij de keuze.
- EN 13201 deelt wegen in klassen in: M voor gemotoriseerd verkeer (luminantie), C voor conflictzones, P voor voet- en fietspaden en woonstraten.
- Woonstraten en paden (P-klassen): afhankelijk van het gebruik ongeveer 2 tot 15 lux.
- Woonstraten typisch 4–6 m masthoogte, hoofdwegen 8–10 m.
- 3000K of warmer wordt in woonwijken steeds meer de standaard, voor bewoners en insecten.
- Bestaande masten kunnen bijna altijd hergebruikt worden: LED-armaturen passen op de gangbare mastdiameter van 60 mm.
Verlichtingsklassen volgens EN 13201
| Klasse | Toepassing | Beoordelingsgrootheid |
|---|---|---|
| M1–M6 | Wegen met gemotoriseerd verkeer, middelhoge tot hoge snelheid | Luminantie op het wegdek (cd/m²) |
| C0–C5 | Conflictzones: kruispunten, rotondes, zebrapaden | Verlichtingssterkte (lux) |
| P1–P6 | Voet- en fietspaden, woonstraten, parkings in woonwijken | Verlichtingssterkte (lux) |
Voor de P-klassen gaat de gemiddelde verlichtingssterkte van ongeveer 15 lux (P1) over 10, 7,5, 5 en 3 tot 2 lux (P6). Welke klasse geldt, hangt af van verkeersdrukte, snelheid, omgevingshelderheid en criminaliteitsrisico, en wordt door de gemeente of de ontwerper vastgelegd.
Masthoogte, afstand en vermogen
| Type weg | Masthoogte | Mastafstand | LED-vermogen |
|---|---|---|---|
| Voet- en fietspad, parkpad | 3–5 m | 15–25 m | 20–40W |
| Woonstraat | 4–6 m | 20–30 m | 30–60W |
| Verzamelweg, bedrijventerrein | 6–8 m | 25–35 m | 60–100W |
| Hoofdweg | 8–10 m | 30–40 m | 100–200W |
De waarden zijn een richtlijn. Voor een normconform ontwerp wordt elke weg berekend op luminantie of verlichtingssterkte en gelijkmatigheid, wat wij gratis in DIALux doen.
LED-straatlampen
Kleurtemperatuur, insecten en lichtvervuiling
Neutraalwit licht (4000K) verbetert contrast en kleurherkenning. In woonwijken, langs water en bij natuurgebieden vragen gemeenten en regelgeving steeds vaker 3000K of warmer, omdat kortgolvig licht insecten aantrekt en bewoners stoort. Belangrijk is ook dat er geen licht naar boven gaat: moderne LED-straatlampen met vlak glas stralen vrijwel uitsluitend naar beneden.
Sturing: nachtverlaging en sensoren
- Daglichtsensor: schakelt bij schemering, zonder centrale sturing.
- Nachtverlaging: drivers met een tijdsprofiel dimmen 's nachts automatisch naar 50% of minder.
- Op aanwezigheid: op paden met weinig verkeer gaat het armatuur alleen omhoog als iemand nadert.
Meer over dimsystemen in 0-10V, 1-10V en TRIAC.
Rekenvoorbeeld: gemeente met 500 lichtpunten
500 natriumarmaturen van 70W (ca. 85W met voorschakelapparaat), 4.100 branduren per jaar, €0,30/kWh. Vervangen door LED-armaturen van 30W met nachtverlaging (gemiddeld 75% vermogen):
- Oud: 500 × 85W × 4.100 u = 174.250 kWh, ongeveer €52.300 per jaar
- Nieuw: 500 × 30W × 0,75 × 4.100 u = 46.125 kWh, ongeveer €13.800 per jaar
- Besparing ongeveer €38.500 per jaar, plus minder onderhoud
Voor gemeenten bestaan vaak steunprogramma's voor de vernieuwing van openbare verlichting; de voorwaarden verschillen per land en regio. Reken uw eigen situatie door met Terugverdientijd LED berekenen. Voor parkings is er een aparte gids: Parkingverlichting.
Veelgestelde vragen
Hoe helder moet een woonstraat verlicht zijn?
Woonstraten vallen meestal in de P-klassen van EN 13201, met ongeveer 3 tot 10 lux gemiddelde verlichtingssterkte, afhankelijk van verkeer en omgeving.
Kan ik LED-straatlampen op bestaande masten plaatsen?
Ja, in de meeste gevallen. De armaturen passen op de gangbare mastdiameter van 60 mm en zijn lichter dan oude armaturen.
Welke kleurtemperatuur voor straatverlichting?
3000K in woonwijken en natuurrijke zones, 4000K op hoofdwegen en bedrijventerreinen.
Hoeveel bespaart LED-straatverlichting?
Tegenover natrium of kwikdamp typisch 50–70%, met nachtverlaging nog eens 20–30%.
Zijn er subsidies voor gemeenten?
Vaak wel, maar de programma's verschillen per land en regio en veranderen regelmatig. Een aanvraag moet meestal gebeuren vóór de gunning van de opdracht.
Stuur ons het stratenplan, de masthoogtes en de afstanden. We maken gratis een lichtberekening volgens EN 13201 en een vrijblijvende offerte aan direct-importprijzen 2–4× lager dan vergelijkbare merkproducten.
Lichtstudie aanvragen
