Υπολογισμός φωτισμού βιομηχανικού χώρου: lux, αριθμός φωτιστικών και απόσταση

Ο αριθμός των καμπάνων LED που χρειάζεστε εξαρτάται από την επιφάνεια του χώρου, την απαιτούμενη ένταση φωτισμού (lux), τη φωτεινή ροή ανά φωτιστικό και τον συντελεστή συντήρησης σύμφωνα με το ΕΛΟΤ EN 12464-1. Με τον σωστό τύπο και τα εργαλεία υπολογισμού αυτής της σελίδας προσδιορίζετε τον αριθμό φωτιστικών, τη βέλτιστη απόσταση και την ισχύ για κάθε ζώνη του χώρου – πριν από την παραγγελία.

Ο βασικός τύπος: πώς υπολογίζεται ο αριθμός φωτιστικών

Ο υπολογισμός φωτισμού για αποθήκες και βιομηχανικούς χώρους βασίζεται στη διατηρούμενη ένταση φωτισμού (Em) κατά ΕΛΟΤ EN 12464-1. Ο τύπος είναι:

N = (Em × A) ÷ (Φ × MF × η)

Το N είναι ο αριθμός των φωτιστικών, το Em η απαιτούμενη διατηρούμενη ένταση φωτισμού σε lux, το A η επιφάνεια του χώρου σε τετραγωνικά μέτρα, το Φ η φωτεινή ροή ενός φωτιστικού σε lumen, το MF ο συντελεστής συντήρησης και το η ο συντελεστής χρησιμοποίησης (συνήθως 0,7–0,85, ανάλογα με τον συντελεστή ανάκλασης των τοίχων και της οροφής).

Lumen ανά τετραγωνικό μέτρο ως γρήγορη εκτίμηση

Ως προσέγγιση: διαιρέστε την επιθυμητή ένταση φωτισμού με τον συνολικό συντελεστή (MF × η) και θα πάρετε την απαιτούμενη φωτεινή ροή ανά m². Με MF = 0,8 και η = 0,75 ο συντελεστής είναι 0,6. Για 100 lx χρειάζονται περίπου 167 lm/m², για 300 lx περίπου 500 lm/m² και για 500 lx περίπου 833 lm/m². Η εκτίμηση αυτή δεν αντικαθιστά μια πλήρη μελέτη, αλλά είναι κατάλληλη για μια πρώτη εκτίμηση ποσοτήτων.

Σημαντικό: ύψος τοποθέτησης, όχι ύψος οροφής

Χρησιμοποιείτε πάντα το πραγματικό ύψος τοποθέτησης των φωτιστικών πάνω από το επίπεδο εργασίας (συνήθως 0,85 m πάνω από το δάπεδο) και όχι το ύψος της οροφής. Σε χώρο ύψους 10 m, με φωτιστικά στην οροφή και επίπεδο εργασίας στα 0,85 m, το ύψος τοποθέτησης είναι 9,15 m. Είναι ένα από τα συχνότερα λάθη και οδηγεί συστηματικά σε ανεπαρκή φωτισμό.

Απαιτήσεις έντασης φωτισμού κατά ΕΛΟΤ EN 12464-1

Το ΕΛΟΤ EN 12464-1 ορίζει για κάθε εργασία τη διατηρούμενη ένταση φωτισμού (Em), το όριο UGR και τον ελάχιστο δείκτη απόδοσης χρωμάτων Ra. Οι τιμές αυτές είναι η βάση της μελέτης. Στην Ελλάδα οι απαιτήσεις για τον φωτισμό των χώρων εργασίας καθορίζονται από το Π.Δ. 16/1996, που έχει κωδικοποιηθεί στον Ν. 3850/2010.

Εργασία	Em (lx)	UGR μέγ.	Ra ελάχ.	Τυπική ισχύς (ύψος 8 m)
Αποθήκη (ογκώδη εμπορεύματα, σπάνια χρήση)	100	28	40	100W
Αποστολές / συσκευασία	300	25	60	150W
Συναρμολόγηση (χονδρική)	300	25	60	150W
Συναρμολόγηση (μέσης ακρίβειας)	500	22	80	200W
Συναρμολόγηση ακριβείας / ηλεκτρονικά	1000	16	90	200W + τοπικός φωτισμός
Χώρος παραγωγής (γενικά)	300–500	22–25	80	150–200W
Κλειστό γυμναστήριο, κλάση III (ΕΛΟΤ EN 12193)	200	–	65	100–150W
Κλειστό γυμναστήριο, κλάση I (ΕΛΟΤ EN 12193)	750	–	65	200–240W

Αναλυτικές τιμές για όλους τους χώρους θα βρείτε στον οδηγό Πόσα lux χρειάζονται; Για κλειστά γυμναστήρια συνιστούμε επίσης τον οδηγό Φωτισμός κλειστών γυμναστηρίων.

Ισχύς και γωνία δέσμης ανάλογα με το ύψος τοποθέτησης

Το ύψος τοποθέτησης καθορίζει ποια ισχύς και ποια γωνία δέσμης είναι κατάλληλες. Πολύ πλατιά γωνία σε μεγάλο ύψος δημιουργεί διάχυτο φως και κακή ομοιομορφία. Πολύ στενή γωνία δημιουργεί φωτεινές κηλίδες με σκοτεινές ζώνες ανάμεσά τους.

Ύψος τοποθέτησης	Προτεινόμενη ισχύς	Γωνία δέσμης	Μέγ. απόσταση φωτιστικών	Φωτεινή ροή (ενδεικτικά)
Έως 5 m	70–100W	90–120°	5–6 m	10.000–15.000 lm
5–7 m	100–150W	90–120°	6–8 m	15.000–22.500 lm
7–9 m	150–200W	60–90°	8–10 m	22.500–30.000 lm
9–12 m	200–240W	60°	10–12 m	30.000–36.000 lm
Άνω των 12 m	240–300W	45–60°	12–15 m	36.000–45.000 lm

Ο οδηγός Συμμετρική ή ασύμμετρη κατανομή φωτός LED εξηγεί τις γωνίες δέσμης και την επίδρασή τους στην κατανομή του φωτός.

Υπολογισμός της απόστασης μεταξύ φωτιστικών

Η απόσταση μεταξύ δύο φωτιστικών δεν πρέπει να ξεπερνά το 1–1,5πλάσιο του ύψους τοποθέτησης. Στα 8 m αυτό σημαίνει έως 8–12 m. Προς τον τοίχο υπολογίστε το μισό αυτής της τιμής, ώστε να μην δημιουργούνται σκοτεινές ζώνες κατά μήκος των τοίχων.

Σχεδιασμός ανά ζώνη: διαφορετικές απαιτήσεις στον ίδιο χώρο

Οι περισσότεροι βιομηχανικοί χώροι αποτελούνται από πολλές ζώνες με διαφορετικές απαιτήσεις. Η αποθήκη χρειάζεται 100 lx, η διπλανή ζώνη αποστολών 300 lx και ο πάγκος εργασίας 500 lx. Αν φωτίσετε ολόκληρο τον χώρο με την υψηλότερη τιμή, σπαταλάτε και ενέργεια και κεφάλαια.

Παράδειγμα: χώρος παραγωγής 2.000 m²

Ζώνη Α – αποθήκη (800 m², Em = 100 lx, MF = 0,8, η = 0,75): N = (100 × 800) ÷ (15.000 × 0,8 × 0,75) = 80.000 ÷ 9.000 = 8,9 → 9 καμπάνες LED των 100W. Ζώνη Β – αποστολές (600 m², Em = 300 lx, MF = 0,8, η = 0,75): N = (300 × 600) ÷ (22.500 × 0,8 × 0,75) = 180.000 ÷ 13.500 = 13,3 → 14 φωτιστικά των 150W. Ζώνη Γ – συναρμολόγηση (600 m², Em = 500 lx, MF = 0,8, η = 0,75): N = (500 × 600) ÷ (30.000 × 0,8 × 0,75) = 300.000 ÷ 18.000 = 16,7 → 17 φωτιστικά των 200W. Σύνολο: 40 φωτιστικά αντί για περίπου 56, αν ολόκληρος ο χώρος είχε σχεδιαστεί ομοιόμορφα για 500 lx.

Για επαγγελματικό σχεδιασμό ανά ζώνη με προσομοίωση DIALux, η Clightstore προσφέρει δωρεάν μελέτη φωτισμού.

Καμπάνες LED για χαμηλά και μεσαία ύψη τοποθέτησης (έως 8 m) – 100W και 150W με driver Philips ή SOSEN, IP65, εγγύηση 5 ετών:

Συντελεστής συντήρησης: η πιο υποτιμημένη παράμετρος

Ο συντελεστής συντήρησης (MF) λαμβάνει υπόψη τη μείωση της φωτεινής ροής λόγω γήρανσης και ρύπανσης. Το ΕΛΟΤ EN 12464-1 χρησιμοποιεί συνήθως την τιμή 0,8. Στην πράξη πολλοί μελετητές αποκλίνουν από αυτήν – με σοβαρές συνέπειες.

Ποιον συντελεστή συντήρησης να επιλέξετε;

Σε καθαρά γραφεία και καταστήματα το 0,8 είναι ρεαλιστικό. Σε χώρους παραγωγής με σκόνη, αναθυμιάσεις λαδιού ή σκούρους τοίχους και ράφια έως την οροφή υπολογίστε με 0,6 ή ακόμη και 0,45. Όποιος σχεδιάζει με 0,8 σε περιβάλλον με σκόνη έχει συχνά, μετά από λίγα χρόνια, μόνο το 60–70 % της έντασης φωτισμού που είχε σχεδιάσει.

Ο τακτικός καθαρισμός (τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο) και τα φωτιστικά IP65 παρατείνουν τα διαστήματα συντήρησης και δικαιολογούν υψηλότερο συντελεστή συντήρησης. Περισσότερα για τους βαθμούς προστασίας στον οδηγό Βαθμοί προστασίας IP.

Απαιτήσεις ανά τομέα: βιομηχανία, αποθήκες, αθλητισμός, υπαίθριοι χώροι

Βιομηχανικοί χώροι και χώροι παραγωγής

Οι γενικοί χώροι παραγωγής χρειάζονται 300–500 lx, UGR ≤ 22 και Ra ≥ 80. Το ουδέτερο λευκό 4000K είναι ο κανόνας, επειδή ενισχύει τη συγκέντρωση και αποδίδει φυσικά τα χρώματα. Τα φωτιστικά με dimming 1-10V ή DALI επιτρέπουν έλεγχο ανάλογα με το φυσικό φως και, ανάλογα με τη χρήση, μπορούν να μειώσουν σημαντικά την κατανάλωση ενέργειας. Σε χώρους με κίνδυνο έκρηξης επιτρέπονται μόνο αντιεκρηκτικά φωτιστικά LED με πιστοποίηση ATEX – δείτε τον οδηγό ATEX και αντιεκρηκτικός φωτισμός LED.

Αποθήκες και logistics

Οι αποθήκες με ψηλά ράφια απαιτούν τουλάχιστον IP65 και IK08, επειδή τα περονοφόρα και οι ανυψωτές ραφιών προκαλούν χτυπήματα. Ο οδηγός Φωτισμός αποθηκών περιγράφει αναλυτικά τις απαιτήσεις τους. Για τους διαδρόμους μεταξύ των ραφιών συνιστούμε γραμμικές καμπάνες LED, που κατευθύνουν το φως ακριβώς στον διάδρομο.

Κλειστά γυμναστήρια

Το ΕΛΟΤ EN 12193 ορίζει τρεις κλάσεις: κλάση III (ερασιτεχνικός αθλητισμός) 200 lx, κλάση II (τοπικοί αγώνες) 500 lx, κλάση I (εθνικοί και διεθνείς αγώνες) 750 lx – πάντα με Ra ≥ 65. Συνιστάται αντοχή σε κρούσεις IK10, επειδή οι μπάλες μπορεί να χτυπούν απευθείας τα φωτιστικά. Για μπάσκετ και χάντμπολ δείτε τη σειρά μας φωτισμός γηπέδου μπάσκετ.

Υπαίθριοι χώροι και φωτισμός αυλών

Για βιομηχανικές αυλές, ράμπες φόρτωσης και υπαίθριες αποθήκες το συνιστώμενο ελάχιστο είναι IP66 και IK08. Οι προβολείς με ασύμμετρη κατανομή φωτός φωτίζουν ομοιόμορφα μεγάλες επιφάνειες χωρίς να θαμβώνουν τους οδηγούς. Για υπαίθριες εφαρμογές η Clightstore διαθέτει ευρεία γκάμα προβολέων LED.

Καμπάνες LED για μεγάλα ύψη τοποθέτησης από 8 m – 200W και 240W με driver SOSEN ή Philips, IP65, με dimming, εγγύηση 5 ετών:

Τυπικά λάθη μελέτης και πώς να τα αποφύγετε

Ακόμη και έμπειροι μελετητές κάνουν επαναλαμβανόμενα λάθη που οδηγούν σε ανεπαρκή φωτισμό, θάμβωση ή περιττό κόστος. Η παρακάτω επισκόπηση σας βοηθά να τα αποφεύγετε συστηματικά.

• Ύψος οροφής αντί ύψους τοποθέτησης: χρησιμοποιείτε πάντα το ύψος πάνω από το επίπεδο εργασίας (0,85 m), όχι το συνολικό ύψος της οροφής.
• Ξεχασμένος συντελεστής συντήρησης: χωρίς αυτόν, η ένταση φωτισμού πέφτει κάτω από την τιμή της μελέτης μετά από λίγα χρόνια λειτουργίας.
• Πολύ μεγάλη απόσταση μεταξύ φωτιστικών: πάνω από 1,5 φορές το ύψος τοποθέτησης δίνει ομοιομορφία U₀ κάτω από 0,6 – δεν συμμορφώνεται με το πρότυπο.
• Λάθος θερμοκρασία χρώματος: τα 6000K σε χώρους παραγωγής μπορεί να κουράζουν· τα 4000K είναι ο δοκιμασμένος κανόνας. Ο οδηγός Θερμοκρασία χρώματος LED εξηγεί τις διαφορές.
• Δεν ελέγχθηκε το UGR: η θάμβωση από λάθος τοποθετημένα φωτιστικά επηρεάζει την ασφάλεια της εργασίας. Περισσότερα στον οδηγό Η τιμή UGR.
• Χωρίς σχεδιασμό ανά ζώνη: η ίδια ένταση φωτισμού σε ολόκληρο τον χώρο αυξάνει άσκοπα το κόστος επένδυσης και λειτουργίας.
• Μη εναρμονισμένο σύστημα dimming: τα 0-10V, 1-10V και DALI δεν είναι συμβατά μεταξύ τους – διευκρινίστε το πριν από την παραγγελία. Λεπτομέρειες στον οδηγό Dimming 0-10V, 1-10V και TRIAC.

Χρόνος απόσβεσης: πότε αξίζει η αναβάθμιση;

Οι καμπάνες LED καταναλώνουν συνήθως 50–70 % λιγότερη ενέργεια από τα φωτιστικά μεταλλικών αλογονιδίων. Με πάνω από 3000 ώρες λειτουργίας τον χρόνο και υφιστάμενη εγκατάσταση παλαιότερη των 10 ετών, ο χρόνος απόσβεσης είναι συχνά κάτω από 3–5 έτη – ανάλογα με την τιμή ρεύματος και τις διαθέσιμες επιδοτήσεις. Επιπλέον εξαλείφεται το κόστος αντικατάστασης λαμπτήρων, επειδή οι καμπάνες LED έχουν διάρκεια ζωής 50.000 ωρών και πάνω.

Ο οδηγός Υπολογισμός χρόνου απόσβεσης LED σας βοηθά να υπολογίσετε αναλυτικά την εξοικονόμησή σας. Για πλήρη σχεδιασμό αναβάθμισης συνιστούμε επίσης τον οδηγό Εκσυγχρονισμός φωτισμού LED.

Υπόδειξη ασφαλείας για την τοποθέτηση

Όλες οι εργασίες σύνδεσης και τοποθέτησης σε εγκαταστάσεις 230V/400V επιτρέπεται να γίνονται μόνο από αδειούχο ηλεκτρολόγο εγκαταστάτη, σύμφωνα με το πρότυπο ΕΛΟΤ HD 384. Σχεδιάστε τον φωτισμό ταυτόχρονα με τη διάταξη του χώρου και των μηχανημάτων, ώστε να αποφύγετε δαπανηρές αλλαγές αργότερα.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσες καμπάνες LED χρειάζονται ανά 100 m²;

Εξαρτάται από την απαιτούμενη ένταση φωτισμού. Για αποθήκη με 100 lx, με 15.000 lm ανά φωτιστικό, MF = 0,8 και η = 0,75, χρειάζονται περίπου 1,1 φωτιστικά ανά 100 m². Για συνεργείο με 300 lx, περίπου 3,3. Από ύψος τοποθέτησης 6 m και πάνω, τον αριθμό τον καθορίζει συχνά η μέγιστη απόσταση και όχι μόνο η ποσότητα φωτός.

Ποια ισχύς ταιριάζει σε κάθε ύψος χώρου;

Γενικός κανόνας: έως 6 m ύψος τοποθέτησης 100W, 6–8 m 150W, 8–10 m 200W, άνω των 10 m 240–300W. Καθοριστικός είναι πάντα ο συνδυασμός ισχύος, φωτεινής απόδοσης (lm/W) και γωνίας δέσμης. Ένα φωτιστικό 200W με 150 lm/W δίνει 30.000 lm – ένα 200W με 100 lm/W μόνο 20.000 lm.

Σε πόση απόσταση μεταξύ τους μπορούν να τοποθετηθούν οι καμπάνες LED;

Το πολύ στο 1–1,5πλάσιο του ύψους τοποθέτησης. Στα 8 m αυτό σημαίνει έως 8–12 m. Η απόσταση από τον τοίχο πρέπει να είναι το μισό της απόστασης μεταξύ των φωτιστικών. Μεγαλύτερες αποστάσεις δίνουν ομοιομορφία κάτω από U₀ = 0,6 και δεν συμμορφώνονται με το πρότυπο.

Ποιον συντελεστή συντήρησης να χρησιμοποιήσω;

Το ΕΛΟΤ EN 12464-1 χρησιμοποιεί συνήθως 0,8. Σε περιβάλλοντα με σκόνη ή ρύπους (κατεργασία ξύλου και μετάλλων, βιομηχανία τροφίμων) χρησιμοποιήστε 0,6 ή 0,45. Πολύ υψηλός συντελεστής συντήρησης σημαίνει ότι η εγκατάσταση σύντομα δεν θα καλύπτει τις τιμές του προτύπου.

Ποια θερμοκρασία χρώματος ταιριάζει σε βιομηχανικούς χώρους;

Τα 4000K (ουδέτερο λευκό) είναι ο δοκιμασμένος κανόνας για βιομηχανικούς χώρους και αποθήκες. Ενισχύουν τη συγκέντρωση, αποδίδουν φυσικά τα χρώματα και οι περισσότεροι εργαζόμενοι τα βρίσκουν ευχάριστα. Τα 5000K ταιριάζουν όπου η διάκριση χρωμάτων είναι σημαντική· τα 6000K χρησιμοποιούνται περιστασιακά σε υπαίθριους χώρους.

Πότε χρειάζονται φωτιστικά ATEX;

Σε χώρους με κίνδυνο έκρηξης (ζώνες 1, 2, 21 και 22) επιτρέπονται μόνο φωτιστικά με πιστοποίηση ATEX. Αυτό αφορά θαλάμους βαφής, αποθήκες καυσίμων, μύλους και παρόμοιες εγκαταστάσεις. Οι τυπικές καμπάνες LED δεν επιτρέπονται εκεί. Ο οδηγός μας για το ATEX εξηγεί την κατάταξη σε ζώνες και τις απαιτήσεις.

Αξίζει η μετάβαση σε LED αν οι ώρες λειτουργίας είναι λίγες;

Με λιγότερες από 2000 ώρες λειτουργίας τον χρόνο ο χρόνος απόσβεσης επιμηκύνεται αντίστοιχα. Η αναβάθμιση μπορεί ωστόσο να αξίζει, επειδή τα φωτιστικά LED χρειάζονται λιγότερη συντήρηση και τα προγράμματα επιδότησης μπορούν να μειώσουν την επένδυση. Υπολογίστε τον δικό σας χρόνο απόσβεσης με τον οδηγό μας.

Πότε πρέπει να ξεκινά η μελέτη φωτισμού;

Ιδανικά ταυτόχρονα με τον σχεδιασμό του χώρου και των μηχανημάτων, μόλις είναι γνωστά τα σχέδια και οι ζώνες χρήσης. Οι μεταγενέστερες αλλαγές στις οδεύσεις καλωδίων, στα σημεία ανάρτησης και στα κυκλώματα είναι χρονοβόρες και δαπανηρές. Η Clightstore προσφέρει δωρεάν υπολογισμό DIALux, τον οποίο μπορείτε να αξιοποιήσετε ήδη στη φάση της μελέτης.