LED-lichtlijnen en lichtlijnsystemen: planningsgids

Een doorlopende lijn LED-licht – een lichtlijnsysteem, koppelbare lineaire armaturen of waterdichte armaturen achter elkaar – is de gelijkmatigste manier om lange ruimtes te verlichten: magazijngangen, productielijnen, werkplaatsen, supermarkten en parkings. Deze gids legt uit wanneer een lichtlijn beter is dan losse high bays, welk systeem u kiest, hoe u rijen, optiek en bekabeling plant en hoeveel watt een lijn nodig heeft.

Lichtlijn of losse armaturen?

Losse high bays zijn de efficiënte keuze voor open hallen met hoge plafonds. Lichtlijnen winnen overal waar de ruimte lang en smal is of het werk een lijn volgt:

Criterium	Lichtlijn	Losse high bays
Gelijkmatigheid langs gangen	Zeer hoog, nauwelijks donkere zones	Lager tussen de armaturen, meer planning nodig
Verticaal licht op stellingfronten	Zeer goed met asymmetrische optiek	Beperkt, afhankelijk van de bundelhoek
Verblinding	Laag: licht verdeeld over een lang oppervlak met lage luminantie	Hoger: kleine, zeer heldere bron
Typische montagehoogte	3–10 m (tot 14 m met smalle optiek)	6–16 m
Installatie	Eén voedingspunt per lijn, snelle klik- of koppelverbindingen	Eén voedingspunt per armatuur
Wijzigingen in de indeling	Modules verplaatsbaar of bij te plaatsen langs de rail	Armaturen moeten opnieuw bekabeld worden
Ideaal voor	Gangen, productielijnen, werkplaatsen, winkels, parkings	Open hallen, bulkopslag, sporthallen

Veel projecten combineren beide: high bays boven open opslag en laadzones, lichtlijnen boven stellinggangen en werkplekken. Halverlichting in het algemeen: LED-halverlichting.

Drie systemen vergeleken

Lichtlijnsysteem (draagrail + modules)

Een stalen of aluminium rail draagt de bekabeling (meestal 5, 7 of 11 aders) over de volle lengte. LED-modules klikken in de rail waar licht nodig is; blindafdekkingen sluiten de tussenruimtes. De rail wordt één keer geïnstalleerd, en modules, optiek en vermogens kunnen later zonder nieuwe bekabeling gewijzigd worden. Dit is het flexibelste systeem en de standaard voor grote magazijnen en winkels.

Koppelbare lineaire armaturen

Zelfstandige armaturen met driver, die met stekkerverbinders en koppelstukken achter elkaar worden verbonden. Netspanning en eventueel het dimsignaal worden van het ene armatuur naar het volgende doorgelust. Ze zijn lichter en goedkoper dan een lichtlijnsysteem en zeer snel te installeren: een goede keuze voor werkplaatsen, kantoren met hoge plafonds, winkels en kleinere magazijnen.

Waterdichte armaturen in lijn

Afgesloten IP65-armaturen achter elkaar gemonteerd, met doorlusbekabeling. Ze zijn de juiste keuze waar stof, vocht of reiniging open systemen uitsluiten: productie, voedingsindustrie, koelcellen, parkings en laadperrons. Zie Koelcelverlichting en Verlichting in productie en voedingsindustrie.

Systeem	Typische IP	Flexibiliteit achteraf	Prijsniveau	Typisch gebruik
Lichtlijnsysteem	IP20–IP54	Zeer hoog	Middel–hoog	Grote magazijnen, supermarkten, assemblage
Koppelbaar lineair armatuur	IP20–IP40	Middel	Laag–middel	Werkplaatsen, winkels, kantoren, kleinere magazijnen
Waterdicht armatuur in lijn	IP65–IP69K	Laag	Laag–middel	Vochtige, stoffige of afgespoten ruimtes, parkings
Lineaire high bay in lijn	IP65	Laag	Middel	Hogere hallen (6–12 m), stellinggangen

Koppelbare LED-lineaire armaturen en lineaire high bays voor lichtlijnen – instelbaar vermogen, dimbaar, tot 5 jaar garantie:

De rijen plannen

Richting en positie

• Stellinggangen: één lijn in het midden van elke gang, evenwijdig aan de stellingen. Lijnen boven de stellingen zelf verlichten de bovenkant van de schappen, niet de gang.
• Productie- en assemblagelijnen: lijnen evenwijdig aan de lijn, licht verschoven zodat medewerkers niet in hun eigen schaduw staan.
• Werkplaatsen en open ruimtes: evenwijdige rijen over de ruimte, gelijk verdeeld, bij voorkeur evenwijdig aan de ramen zodat daglichtsturing per rij kan schakelen.
• Kantoren met beeldschermwerk: rijen evenwijdig aan de kijkrichting en naast de bureaus, nooit recht voor of achter de schermen (zie Kantoorverlichting).

Rijafstand

Als vuistregel mag de afstand tussen de rijen niet groter zijn dan 1 tot 1,5 keer de montagehoogte boven het werkvlak bij brede optiek, en kleiner bij smalle optiek. Bij 6 m montagehoogte en een werkvlak op 0,85 m geven rijen op ongeveer 5–7 m een goede gelijkmatigheid. De afstand van de buitenste rij tot de wand is ongeveer de helft van de rijafstand.

Doorlopende of onderbroken lijnen?

Een lijn hoeft niet over de volle lengte te branden. Bij een lichtlijnsysteem kunnen modules afwisselen met blindafdekkingen om de doelwaarde te halen zonder te veel licht; bij koppelbare armaturen worden korte openingen met kabel overbrugd. Doorlopende lijnen geven de beste gelijkmatigheid en ogen strakker; onderbroken lijnen besparen investering waar de luxdoelwaarde laag is.

Optiek: de beslissende keuze

Optiek	Bundel	Waar gebruiken
Breed (90–120°)	Breed, gelijkmatig vlaklicht	Werkplaatsen, open hallen, lage plafonds tot ongeveer 6 m
Smal (30–60°)	Geconcentreerd naar beneden	Hoge plafonds, diepe gangen, orderpickzones
Asymmetrisch	Vooral naar één kant	Eén stellingfront of een wand verlichten vanuit een lijn er vlakbij
Dubbel-asymmetrisch	Naar beide kanten, weinig recht naar beneden	Stellinggangen: beide stellingfronten verlichten vanuit één lijn in het midden
Opaal / diffuus	Zacht, weinig verblinding	Winkels, kantoren, lage plafonds

In hoogbouwmagazijnen telt de verticale verlichtingssterkte op de stellingfronten meer dan de vloerwaarde. Een dubbel-asymmetrische optiek in het midden van een gang van 3 m geeft typisch 200 lux op de stellingfronten met ongeveer de helft van het vermogen dat een brede optiek nodig zou hebben. Luxdoelwaarden per zone staan in Magazijnverlichting en Hoeveel lux heeft u nodig?

Bekabeling: plan ze voor u bestelt

Aantal aders

• 5 aders (L1, L2, L3, N, PE): drie schakelgroepen of fasenverdeling.
• 7 aders: plus twee voor het DALI- of 1–10V-stuursignaal, of een noodcircuit.
• 11 aders: fasen, sturing en noodverlichting in één rail, voor maximale flexibiliteit later.

Kies bij twijfel de volgende maat; later aders toevoegen betekent de rail vervangen.

Lijnlengte per groep

De grens is meestal niet het totale vermogen maar de inschakelstroom van de drivers. Het technische blad van de driver vermeldt hoeveel drivers één automaat (bijvoorbeeld B16 of C16) kan schakelen. Verdeel lange lijnen over de drie fasen of over meerdere groepen, en controleer de spanningsval op lange trajecten. Koppelstukken en stekkerverbinders moeten geschikt zijn voor de volle doorgeluste stroom. Meer in LED-armatuur aansluiten en LED-drivers uitgelegd.

Sturing en noodverlichting

Met DALI of 1–10V kunnen lijnen per gang gedimd worden met aanwezigheidsdetectie: laag wachtniveau als de gang leeg is, vol licht zodra een heftruck binnenrijdt. In magazijnen bespaart dat typisch 30–50% (zie DALI en lichtsturing). Noodmodules kunnen in de lijn geïntegreerd worden op een apart circuit of met een batterijpakket (zie Noodverlichting).

Montage

• Gependeld: aan staalkabels of kettingen, de gangbare methode in hallen. Houd ophangpunten binnen de afstand die de fabrikant opgeeft, meestal om de 2–3 m, en aan elke koppeling.
• Opbouw: rechtstreeks op het plafond of op beugels, voor lage plafonds.
• Op kabelgoten of stellingen: mogelijk, maar controleer trillingen en de afstand tot sprinklers en heftruckmasten.

Al het aansluitwerk op 230V/400V hoort door een erkend installateur te gebeuren – in Nederland volgens NEN 1010, in België volgens het AREI.

Rekenvoorbeeld: magazijn met stellinggangen

Magazijn van 40 × 30 m, 10 gangen van 40 m, montagehoogte 8 m, doel 200 lux op de stellingfronten, onderhoudsfactor 0,8.

• Oude installatie: 60 high bays met 250W metaalhalide (ca. 270W systeem) = 16,2 kW.
• Nieuw: één lijn per gang met dubbel-asymmetrische optiek, ongeveer 2 × 100W lineaire high bays per 10 m, dus 8 per gang, 80 in totaal = 8,0 kW.
• Met aanwezigheidssturing (wachtniveau 20%, gangen ongeveer 40% van de tijd in gebruik): gemiddelde belasting ongeveer 4,2 kW.
• Besparing bij 4.000 u/jaar en €0,22/kWh: van ongeveer €14.250 naar ongeveer €3.700 per jaar, dus zo'n €10.500 besparing per jaar.

De exacte indeling hangt af van gangbreedte, stellinghoogte en optiek; wij berekenen ze in DIALux voor u bestelt. De methode staat in LED-terugverdientijd berekenen.

IP65 waterdichte armaturen voor lichtlijnen in vochtige, stoffige of koude ruimtes – doorlusbekabeling, Tridonic- of Osram-driver, tot 5 jaar garantie:

Veelgestelde vragen

Wat is een lichtlijn of lichtlijnsysteem?

Een doorlopende rij LED-licht. Een lichtlijnsysteem gebruikt een rail die de bekabeling draagt en klikbare LED-modules opneemt; koppelbare lineaire armaturen en waterdichte armaturen worden achter elkaar verbonden tot een lijn.

Wanneer is een lichtlijn beter dan high bays?

In lange, smalle ruimtes en waar het werk een lijn volgt: stellinggangen, productielijnen, werkplaatsen, supermarkten en parkings, meestal tot 10 m montagehoogte. High bays zijn efficiënter in open hallen met hoge plafonds.

Hoe ver moeten lichtlijnen uit elkaar liggen?

Als richtwaarde niet meer dan 1 tot 1,5 keer de montagehoogte boven het werkvlak bij brede optiek, en dichter bij smalle optiek. In stellingmagazijnen één lijn per gang.

Welke optiek heb ik nodig voor stellinggangen?

Een dubbel-asymmetrische optiek in het midden van de gang verlicht beide stellingfronten en geeft de beste verticale verlichtingssterkte. Bij zeer hoge stellingen is smalle optiek een alternatief.

Hoeveel armaturen kan ik in één lijn aansluiten?

Dat hangt af van de inschakelstroom van de drivers en van de automaat. Het technische blad vermeldt hoeveel drivers één automaat kan schakelen. Lange lijnen worden over meerdere groepen of de drie fasen verdeeld.

5, 7 of 11 aders – wat heb ik nodig?

5 om in groepen te schakelen of fasen te verdelen, 7 als u DALI- of 1–10V-sturing of een noodcircuit toevoegt, 11 als u fasen, sturing en noodverlichting in één rail wilt.

Zijn lichtlijnen dimbaar?

Ja, met DALI- of 1–10V-drivers. Gecombineerd met aanwezigheidsdetectie per gang bespaart dimmen in de meeste magazijnen 30–50%.

Kan ik lichtlijnen in vochtige ruimtes gebruiken?

Gebruik IP65 waterdichte armaturen in lijn voor vochtige, stoffige of afgespoten ruimtes. Open lichtlijnsystemen zijn meestal IP20–IP54 en bedoeld voor droge ruimtes.