Olśnienie UGR: ograniczenie olśnienia w praktyce B2B

Wartość UGR (Unified Glare Rating) opisuje, w jakim stopniu instalacja oświetleniowa powoduje olśnienie – i jest tym samym jednym z najważniejszych parametrów komfortu wzrokowego w miejscu pracy. Nie dotyczy pojedynczej oprawy oświetleniowej, lecz całej instalacji w konkretnym pomieszczeniu i jest regulowana przez normę DIN EN 12464-1 dla wewnętrznych miejsc pracy oraz inne normy dotyczące obiektów sportowych i przestrzeni zewnętrznych.

Czym jest wartość UGR? Definicja i podstawy

UGR oznacza Unified Glare Rating – ujednoliconą ocenę olśnienia. Metoda została opracowana przez Międzynarodową Komisję Oświetleniową (CIE) i jest dziś światowym standardem oceny olśnienia bezpośredniego przez instalacje oświetleniowe w pomieszczeniach.

Skala UGR obejmuje wartości od 10 do 30. Niska wartość oznacza niewielkie olśnienie, wysoka – silne olśnienie. W praktyce wartości poniżej 10 mają marginalne znaczenie; wartości powyżej 28 są uznawane za niedopuszczalne w strefach pracy.

Ważne: wartości UGR nie można zmierzyć – jest ona wyłącznie obliczana. W obliczeniach uwzględnia się luminancję opraw oświetleniowych, ich rozmieszczenie w pomieszczeniu, geometrię pomieszczenia oraz współczynniki odbicia sufitu, ścian i podłogi.

Olśnienie psychologiczne a fizjologiczne

Wartość UGR opisuje olśnienie psychologiczne – czyli subiektywny dyskomfort spowodowany zbyt jasnymi źródłami światła w polu widzenia, niekoniecznie prowadzący do pogorszenia ostrości wzroku. Należy je odróżnić od olśnienia fizjologicznego, przy którym ostrość widzenia rzeczywiście maleje (np. wskutek światła z tyłu lub refleksów na ekranach). Obie formy są istotne przy projektowaniu miejsc pracy, jednak oceniane są różnymi metodami.

Skala UGR i normatywne wartości graniczne według DIN EN 12464-1

Norma DIN EN 12464-1 (Oświetlenie miejsc pracy – Miejsca pracy we wnętrzach) określa maksymalną wartość graniczną UGR dla każdej strefy pracy. Ponieważ są to wartości maksymalne, norma posługuje się pojęciem UGRL (Unified Glare Rating Limit). Instalacja musi spełniać tę wartość lub być od niej niższa.

Norma definiuje następujące stopnie: 13, 16, 19, 22, 25 i 28. Między tymi stopniami nie ma wartości pośrednich – obliczona wartość instalacji wynosząca 20 odpowiada zatem stopniowi 22.

Stopień UGRL	Odczucie olśnienia	Typowe zastosowanie
≤ 13	Praktycznie niezauważalne	Sale operacyjne, montaż precyzyjny
≤ 16	Niewielkie	Rysunek techniczny, stanowiska CAD
≤ 19	Akceptowalne	Biura, stanowiska z monitorami, szkoły
≤ 22	Odczuwalne, tolerowalne	Hale sportowe, strefy montażu, recepcje
≤ 25	Uciążliwe przy długotrwałej ekspozycji	Magazyny, ciągi komunikacyjne, montaż zgrubny
≤ 28	Silnie uciążliwe	Akceptowalne wyłącznie przy krótkim przebywaniu

Tabela normatywna: wymagania UGR według segmentów

Częsty błąd w praktyce: UGRL ≤ 19 jest traktowane jako standard uniwersalny. W rzeczywistości wymagania znacznie się różnią w zależności od sposobu użytkowania. Poniższa tabela podsumowuje najważniejsze segmenty zgodnie z normami.

Strefa / przeznaczenie	Norma	Eksploatacyjne natężenie oświetlenia Em (min.)	UGRL (maks.)	Ra (min.)
Biuro, stanowisko z monitorem	DIN EN 12464-1	500 lx	19	80
Rysunek techniczny / CAD	DIN EN 12464-1	750 lx	16	80
Recepcja / poczekalnia	DIN EN 12464-1	300 lx	22	80
Hala montażowa (montaż zgrubny)	DIN EN 12464-1	300 lx	25	60
Hala montażowa (montaż precyzyjny)	DIN EN 12464-1	500 lx	22	80
Magazyn ogólny	DIN EN 12464-1	100 lx	25	40
Magazyn z kompletacją zamówień	DIN EN 12464-1	300 lx	25	60
Hala sportowa (trening)	DIN EN 12193	300 lx	22	65
Hala sportowa (zawody)	DIN EN 12193	500 lx	22	65
Zewnętrzne strefy pracy (place zakładowe, strefy załadunku)	DIN EN 12464-2	50–150 lx	25	40

W przypadku natężenia oświetlenia i wymagań dotyczących luksów w innych strefach polecamy nasz poradnik Ile luksów jest potrzebnych? Wartości lux dla wszystkich stref.

Czy UGR jest właściwością oprawy oświetleniowej czy pomieszczenia?

To pytanie ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego doboru produktów. Wartość UGR nie jest stałą właściwością produktu – opisuje zawsze całą instalację oświetleniową w konkretnym pomieszczeniu. Ten sam reflektor może wygenerować UGR równy 22 w małym, ciemnym pomieszczeniu i zaledwie 17 w dużym, jasno pomalowanym wnętrzu.

Mimo to w kartach katalogowych pojawiają się oznaczenia takie jak „UGR < 19". Odnoszą się one do znormalizowanej sytuacji odniesienia: wymiary pomieszczenia 4H × 8H (H = wysokość montażu nad płaszczyzną użytkową), współczynniki odbicia: sufit 70 %, ściany 50 %, podłoga 20 %. O ile producent nie podaje innych danych, obowiązuje ta właśnie sytuacja odniesienia.

Wartość z karty katalogowej stanowi zatem użyteczną wartość porównawczą – nie jest jednak dowodem zgodności z normami dla konkretnego projektu.

Kiedy nie można podać wartości UGR?

Dla określonych typów opraw oświetleniowych podanie wartości UGR jest z definicji niemożliwe: dotyczy to opraw z udziałem światła pośredniego przekraczającym 65 %, wąskostrumieniowych spotów oraz opraw o asymetrycznym rozsyle światła. W tych przypadkach brak jest podstaw do przeprowadzenia standardowej metody tablicowej.

Prawidłowe odczytywanie karty katalogowej: rozumienie danych UGR

Przy zakupie opraw LED do projektów komercyjnych nabywcy i projektanci regularnie napotykają dane UGR w kartach katalogowych. Oto, co należy wiedzieć:

Metoda tablicowa UGR

Producenci wyznaczają wartość UGR w karcie katalogowej zgodnie z metodą tablicową CIE. Dla danej oprawy oświetleniowej tworzona jest tabela wartości UGR dla różnych geometrii pomieszczenia (wyrażonych jako stosunek X/H i Y/H) oraz pozycji obserwatora. Z tej tabeli można odczytać wartość UGR dla różnych sytuacji przestrzennych – o ile tabela jest w pełni zawarta w karcie katalogowej.

Wiele kart katalogowych podaje jednak wyłącznie wartość dla standardowej sytuacji odniesienia (4H/8H). W przypadku odmiennych geometrii pomieszczeń – np. bardzo niskich wnętrz lub rzutów kwadratowych – niezbędne jest przeprowadzenie pełnych obliczeń DIALux.

Lista kontrolna: co sprawdzić przed zakupem

• Czy w karcie katalogowej podano wartość UGR? Jeśli tak: dla jakiej sytuacji odniesienia obowiązuje?
• Czy sytuacja odniesienia (4H/8H, współczynniki odbicia) odpowiada planowanemu pomieszczeniu?
• Czy podana wartość UGRL jest niższa od normatywnej wartości granicznej dla danego zastosowania?
• Czy w karcie katalogowej dostępna jest pełna tabela UGR?
• Czy dla projektu przeprowadzono obliczenia DIALux z rzeczywistymi parametrami pomieszczenia?

Nasze poradniki dotyczące Paneli LED Backlit vs. Edge-Lit oraz temperatury barwowej pomogą Państwu właściwie ocenić pozostałe parametry produktów.

Panele LED z UGR < 19 do biur i stanowisk z monitorami – zgodne z normami i energooszczędne:

Problematyka olśnienia w poszczególnych segmentach: czego normy nie obejmują w pełni

Hale sportowe: kierunek patrzenia ku górze

Metoda tablicowa UGR została opracowana dla poziomego kierunku patrzenia – czyli dla osób siedzących lub stojących, patrzących przed siebie. W halach sportowych sportowcy często patrzą ku górze: podczas gry w siatkówkę, koszykówkę lub badmintona sufit stale znajduje się w polu widzenia.

Norma DIN EN 12193 wyraźnie wskazuje, że w takich przypadkach mogą być konieczne dodatkowe środki – np. węższe kąty osłony, reflektory lub celowe rozmieszczenie opraw oświetleniowych. Sama wartość tablicowa UGR nie jest tu wystarczającym dowodem. Przy projektowaniu Lamp LED Stadionowych zawsze zalecamy przeprowadzenie pełnych obliczeń fotometrycznych.

Hale przemysłowe: dynamiczne kąty obserwacji

W halach produkcyjnych i magazynach, w których poruszają się wózki widłowe lub wózki jezdniowe, kąty obserwacji stale się zmieniają. Operatorzy podczas manewrowania patrzą w różnych kierunkach – również ku górze, w stronę opraw oświetleniowych. Szczególnie istotne są tu oprawy o wąskich kątach świecenia i dużych kątach osłony (≥ 65°), minimalizujące olśnienie w dynamicznych sytuacjach.

Przy doborze LED High Bayów do środowisk przemysłowych należy oprócz wartości UGR sprawdzić w karcie katalogowej kąt osłony oraz krzywą rozsyłu światła. Należy również zwrócić uwagę na odpowiedni stopień ochrony IP dla środowisk zapylonych lub wilgotnych.

Przestrzenie zewnętrzne: DIN EN 12464-2

Dla zewnętrznych stref pracy – placów zakładowych, stref załadunku, ciągów komunikacyjnych i przemysłowych powierzchni zewnętrznych – obowiązuje norma DIN EN 12464-2. Również tutaj określone są wartości graniczne UGR, typowo UGRL ≤ 25. Obliczenia przeprowadza się analogicznie do normy dla wnętrz, jednak z uwzględnieniem otwartej geometrii przestrzeni i braku odbicia od sufitu.

LED High Baye do przemysłu i magazynów – wysoka skuteczność świetlna, stopień ochrony IP65, ściemnialne:

UGR a projekt oświetlenia: dlaczego DIALux jest niezbędny

Jedynym sposobem na normatywne udowodnienie rzeczywistej wartości UGR instalacji oświetleniowej jest obliczenie fotometryczne z rzeczywistymi parametrami pomieszczenia. DIALux jest najszerzej stosowanym oprogramowaniem do tego celu w Europie i jest akceptowany przez projektantów, architektów i organy administracji.

W obliczeniach DIALux uwzględnia się: geometrię pomieszczenia, współczynniki odbicia wszystkich powierzchni, typ i rozmieszczenie opraw oświetleniowych, wysokość montażu oraz dane fotometryczne (plik IES lub LDT) zastosowanych opraw. Wynikiem jest wartość UGR dla określonych pozycji obserwatora – a tym samym wiarygodny dowód zgodności z normami.

Clightstore oferuje klientom B2B bezpłatny projekt oświetlenia DIALux. Nasi projektanci oświetlenia obliczają wartość UGR dla konkretnego projektu i dostarczają dokumentację projektową zgodną z normami – wraz z natężeniami oświetlenia, równomiernością i wskaźnikiem oddawania barw. Więcej informacji na temat rozsyłu światła i projektowania znajdą Państwo w naszym poradniku Rozsył światła na obiektach sportowych: normy i projektowanie.

UGR a dobór produktów: na co powinni zwracać uwagę nabywcy B2B

Dla nabywców i facility managerów zamawiających oprawy oświetleniowe bez własnego projektu oświetlenia obowiązuje następująca zasada praktyczna: wartość UGR z karty katalogowej, która jest co najmniej o jeden stopień niższa od normatywnej wartości granicznej, zapewnia margines bezpieczeństwa dla mniej korzystnych warunków przestrzennych.

Przykład: do biura z UGRL ≤ 19 należy wybierać oprawy, które w karcie katalogowej wykazują UGR < 19 – nie UGR < 22. Dzięki temu nawet przy odmiennych geometriach pomieszczeń lub ciemniejszych kolorach ścian pozostaje wystarczający margines bezpieczeństwa.

W naszym sklepie znajdą Państwo szeroki wybór zgodnych z normami produktów spośród Paneli LED 120×30 i Paneli LED 60×60 z wykazanym UGR < 19. Również Oprawy LED Hermetyczne Liniowe do stref produkcyjnych są dostępne z odpowiednimi danymi UGR.

W celu oceny efektywności energetycznej polecamy nasz poradnik Lumen a lumen na wat: różnica wyjaśniona w prosty sposób.

Wskazówka bezpieczeństwa: montaż i podłączenie

Projektowanie wartości UGR jest zadaniem obliczeniowym – realizacja już nim nie jest. Wszelkie prace montażowe i przyłączeniowe przy instalacjach 230 V i 400 V mogą być wykonywane wyłącznie przez uprawnionych elektryków. Obowiązują normy DIN VDE 0100, przepisy DGUV Vorschrift 3 oraz 5 zasad bezpieczeństwa. Dodatkowe wskazówki znajdą Państwo w naszym poradniku Podłączenie lampy LED: instrukcja krok po kroku.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące wartości UGR

Co konkretnie oznacza UGR < 19?

UGR < 19 oznacza, że instalacja oświetleniowa w sytuacji odniesienia (pomieszczenie 4H × 8H, współczynniki odbicia: sufit 70 %, ściany 50 %, podłoga 20 %) osiąga obliczoną wartość olśnienia poniżej 19. Jest to normatywna wartość graniczna dla biur i stanowisk z monitorami zgodnie z DIN EN 12464-1. W praktyce oznacza to: olśnienie jest akceptowalne przy pracy ciągłej i nie powoduje istotnego dyskomfortu.

Czy wartość UGR jest właściwością oprawy oświetleniowej czy pomieszczenia?

Oba czynniki wpływają na wartość UGR – jest ona jednak przede wszystkim wartością instalacji. Ten sam typ oprawy oświetleniowej może generować różne wartości UGR w różnych pomieszczeniach, w zależności od wielkości pomieszczenia, wysokości montażu, rozmieszczenia opraw i współczynników odbicia. Wartość z karty katalogowej obowiązuje wyłącznie dla znormalizowanej sytuacji odniesienia i stanowi wartość porównawczą, nie dowód dla konkretnego pomieszczenia.

Jaka wartość UGR obowiązuje dla hal magazynowych?

Dla ogólnych stref magazynowych norma DIN EN 12464-1 przewiduje UGRL maksymalnie 25. Przy pracach kompletacyjnych, podczas których pracownicy muszą odczytywać etykiety lub rozróżniać drobne szczegóły, zaleca się stosowanie bardziej rygorystycznej wartości UGRL ≤ 22. Minimalne eksploatacyjne natężenie oświetlenia wynosi 100 lx dla magazynów ogólnych i 300 lx dla stref kompletacji.

Dlaczego dla niektórych opraw oświetleniowych nie można podać wartości UGR?

Metoda tablicowa CIE zakłada określony rozsył światła. Dla opraw z udziałem światła pośredniego przekraczającym 65 %, wąskostrumieniowych spotów oraz opraw o asymetrycznym rozsyle metoda ta nie ma zastosowania. W tych przypadkach brak jest podstaw do przeprowadzenia standardowej metody tablicowej UGR, dlatego nie można podać wartości tablicowej.

Jak odczytać tabelę UGR w karcie katalogowej?

Pełna tabela UGR zawiera wartości dla różnych geometrii pomieszczeń, wyrażonych jako stosunek szerokości (X) i długości (Y) pomieszczenia do wysokości montażu (H). Należy odnaleźć wiersz i kolumnę najbliższe danemu pomieszczeniu i odczytać wartość UGR. Następnie należy porównać ją z normatywną wartością graniczną dla danego zastosowania. Jeśli pełna tabela nie jest dostępna, konieczne jest przeprowadzenie obliczeń DIALux z plikiem IES lub LDT producenta.

Jaka jest różnica między UGRL a UGR?

UGR oznacza obliczoną wartość olśnienia konkretnej instalacji. UGRL (Unified Glare Rating Limit) to określona w normie wartość maksymalna, której instalacja nie może przekraczać. W kartach katalogowych często stosuje się uproszczony zapis „UGR < 19" – oznacza to, że oprawa oświetleniowa w sytuacji odniesienia spełnia UGRL wynoszący 19.

Czy UGR obowiązuje również dla oświetlenia zewnętrznego?

Tak. Dla zewnętrznych stref pracy – placów zakładowych, stref załadunku, ciągów komunikacyjnych i przemysłowych powierzchni zewnętrznych – obowiązuje norma DIN EN 12464-2. Również tutaj określone są wartości graniczne UGR, typowo UGRL ≤ 25. Obliczenia przeprowadza się analogicznie do normy dla wnętrz, jednak bez odbicia od sufitu, co sprawia, że obliczenia są bardziej złożone.

Czy wartość UGR z karty katalogowej wystarczy jako dowód zgodności z normami?

Nie. Wartość z karty katalogowej obowiązuje wyłącznie dla znormalizowanej sytuacji odniesienia. Dla wiarygodnego dowodu zgodności z normami – np. wobec organów administracji, inspekcji pracy lub w ramach kontroli miejsca pracy – konieczne jest przeprowadzenie pełnych obliczeń DIALux z rzeczywistymi parametrami pomieszczenia. Clightstore wykonuje te obliczenia dla klientów B2B bezpłatnie.