Hoeveel lux heeft u nodig? Luxwaarden voor alle ruimtes

De vereiste verlichtingssterkte hangt af van de taak, de ruimte en de geldende norm. Voor een kantoorwerkplek raadt EN 12464-1 een onderhoudswaarde (Em) van minstens 500 lux aan. Een magazijn vraagt afhankelijk van de activiteit 100–300 lux, een parking buiten 5–20 lux. Deze gids geeft de normwaarden voor alle bedrijfsruimtes, inclusief UGR, Ra en onderhoudsfactor.

Lux, lumen, candela – wat betekent wat?

Lumen (lm) is de totale lichtstroom van een armatuur, dus hoeveel licht het in totaal uitstraalt. Lux (lx) is de verlichtingssterkte op een oppervlak: 1 lux = 1 lumen per vierkante meter. Candela (cd) is de lichtsterkte in een bepaalde richting.

Voor lichtplanning is lux de bepalende grootheid, omdat ze aangeeft hoeveel licht echt op het werkvlak valt. Twee armaturen met dezelfde lichtstroom kunnen op een oppervlak heel andere luxwaarden geven, afhankelijk van montagehoogte, stralingshoek en ruimtevorm. Meer in Lumen vs. lumen per watt.

UGR en Ra: twee extra planningsparameters

Naast de verlichtingssterkte legt EN 12464-1 nog twee kernwaarden vast. De UGR-waarde beschrijft de verblindingsbeperking: hoe lager, hoe minder verblinding. Voor kantoren is UGR ≤ 19 de grens voor vermoeiingsvrij werk (zie UGR-waarde uitgelegd). De Ra-waarde (CRI) beschrijft de kleurweergave: Ra ≥ 80 is het minimum voor werkplekken; voor kwaliteits- en kleurcontrole is Ra ≥ 90 aan te raden (zie CRI en kleurweergave).

Normen: EN 12464-1 en nationale regels

EN 12464-1:2021 is de Europese norm voor verlichting van werkplekken binnen en de basis voor elke professionele lichtstudie. Daarnaast gelden nationale regels voor welzijn op het werk die naar deze norm verwijzen of minimumwaarden opleggen (in Duitsland bijvoorbeeld de ASR A3.4). Wie volgens EN 12464-1 plant, voldoet in de regel ook aan de nationale minimumeisen.

Luxtabel binnen: kantoor, productie, magazijn

Alle waarden zijn onderhoudswaarden (Em) op het werkvlak volgens EN 12464-1.

Ruimte / activiteit	Em (lux)	UGR ≤	Ra ≥
Kantoor – schrijven, lezen, beeldscherm	500	19	80
Kantoor – archiveren, kopiëren	300	19	80
Vergaderzaal	500	19	80
Gang / doorgang (zonder voertuigen)	100	25	40
Trappenhuis	150	25	40
Werkplaats – grof werk	300	25	80
Werkplaats – middelfijn werk	500	22	80
Werkplaats – fijn werk	750	19	80
Kwaliteitscontrole / kleurcontrole	1.000	16	90
Magazijn – algemeen	100	25	60
Magazijn – stellinggangen	200	28	60
Magazijn – orderpicking	300	25	60
Ontvangst en verzending	300	25	60
Winkel – verkoopruimte	300	22	80

Gidsen per ruimte: Kantoor, Magazijn, Productie, Werkplaats en Winkel.

Geschikte LED-high bays voor magazijn en productie – IP65, tot 210 lm/W, 5 jaar garantie:

Luxtabel buiten: parkings, werven, gevels

Voor werkplekken buiten geldt EN 12464-2. Parkings worden ingedeeld volgens verkeersdrukte, werven volgens activiteit.

Zone / activiteit	Em (lux)	Gelijkmatigheid U₀ ≥	Ra ≥
Parking – weinig verkeer	5	0,25	20
Parking – gemiddeld verkeer	10	0,40	20
Parking – druk verkeer	20	0,40	20
Vaste werkplek buiten	200	0,40	40
Werf – grof werk	50	0,25	40
Werf – middelfijn werk	100	0,25	40
Werf – fijn werk	200	0,40	60
Vluchtweg / noodverlichting	1	–	–

Voor parkings en buitenzones zijn LED-breedstralers met IP66 ideaal; voor wegen op het bedrijfsterrein LED-straatlampen. Zie ook Parkingverlichting, Bedrijfsterrein en Noodverlichting.

LED-breedstralers voor buitenzones, parkings en gevels – IP66, 170 lm/W, 5 jaar garantie:

Luxwaarden voor sport volgens EN 12193

EN 12193 regelt de verlichting van sportaccommodaties in drie klassen: klasse III voor training, schoolsport en recreatie, klasse II voor lokale en regionale competitie, klasse I voor nationale wedstrijden. Naast de horizontale telt ook de verticale verlichtingssterkte, zeker bij snelle balsporten met kleine ballen.

Sport / zone	Klasse III (lx)	Klasse II (lx)	Klasse I (lx)	Ra ≥
Voetbal (buiten)	75	200	500	20–65
Basketbal / handbal (binnen)	200	500	750	65
Tennis (buiten)	200	300	500	65
Badminton / tafeltennis	300	500–600	750	65
Padel	200	300–400	500–600	65
Atletiek (buiten)	100	200	500	65

Gidsen per sport: Voetbalveld, Tennisbaan, Sporthal en Rijbak.

Luxcalculator: hoeveel armaturen heb ik nodig?

Bepaal met de calculator het aantal armaturen op basis van oppervlakte, montagehoogte en doel-lux. Het resultaat is een richtwaarde; voor een normconform plan met gelijkmatigheidsberekening raden we onze gratis DIALux-lichtstudie aan.

Onderhoudsfactor: plan altijd met reserve

De onderhoudsfactor (MF) houdt er rekening mee dat armaturen door vervuiling, lichtstroomafname en reflectieverlies in de loop van de tijd licht verliezen. In de planning geldt: doel-lux ÷ onderhoudsfactor = vereiste beginwaarde.

In propere kantoren volstaat 0,80 (25% overdimensionering). In stoffige werkplaatsen, magazijnen of productiehallen rekent u met 0,67–0,70, dus ongeveer 40–50% extra. Wie dat negeert, zakt na enkele jaren onder de normwaarden.

Montagehoogte en lichtverdeling

In industriële gebouwen telt niet alleen de doel-lux, maar ook of het licht van op de montagehoogte echt het werkvlak bereikt. Een high bay met 90° geeft op 8 m een andere lichtvlek dan hetzelfde armatuur met 120°. Afstand, gelijkmatigheid (U₀ ≥ 0,6 voor werkzones) en de taak moeten samen bekeken worden. Voor LED-high bays vanaf 6 m zijn 60–90° aan te raden, lager 90–120° (zie LED-hallenverlichting).

In natte ruimtes zoals wasplaatsen, koelcellen of productiezones met reiniging gebruikt u waterdichte LED-armaturen met minstens IP65 (zie IP-waarden uitgelegd).

Kantoorverlichting: luxwaarden correct toepassen

Voor kantoren en beeldschermwerk zijn Em 500 lux, UGR ≤ 19 en Ra ≥ 80 de drie bepalende waarden. Vooral de UGR wordt vaak vergeten: een armatuur met UGR 25 kan ondanks voldoende lux vermoeidheid en hoofdpijn veroorzaken. LED-panelen met UGR < 19 zijn daarom bijzonder geschikt. De kleurtemperatuur bepaalt mee de werking: voor geconcentreerd werk is 4000K aan te raden (zie Kleurtemperatuur LED).

Veiligheid: elektrische installatie alleen door vakmensen

De lichtplanning en de keuze van armaturen kunt u zelf doen. De elektrische installatie op 230V of 400V hoort uitsluitend bij een erkend elektricien. Meer in LED-armatuur aansluiten.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen lux en lumen?

Lumen is de totale lichtstroom van een armatuur. Lux is de verlichtingssterkte op een oppervlak: 1 lux = 1 lumen per m². Een armatuur van 10.000 lm geeft op 10 m² 1.000 lux, op 100 m² maar 100 lux.

Hoeveel lux heb ik nodig in een kantoor?

Voor schrijven, lezen en beeldschermwerk minstens 500 lux volgens EN 12464-1, met UGR ≤ 19 en Ra ≥ 80. Voor archiveren volstaat 300 lux.

Hoeveel lux heeft een parking nodig?

Volgens EN 12464-2 minstens 5 lux bij weinig verkeer, 10 lux bij gemiddeld en 20 lux bij druk verkeer.

Hoeveel lux heeft een magazijn nodig?

Algemene opslag 100 lux, stellinggangen 200 lux, orderpicking en ontvangst 300 lux. In stoffige magazijnen rekent u met een onderhoudsfactor van 0,67–0,70.

Wat betekent UGR en waarom is het belangrijk?

UGR staat voor Unified Glare Rating en beschrijft de verblinding. Voor kantoren is UGR ≤ 19 de grens, voor werkplaatsen is 22–25 toegelaten.

Is EN 12464-1 wettelijk verplicht?

De norm zelf is een planningsnorm. Nationale regels voor welzijn op het werk verwijzen er wel naar of leggen minimumwaarden op. Wie volgens EN 12464-1 plant, zit in de regel goed.

Hoe bereken ik het aantal armaturen?

Aantal = (doel-lux × oppervlakte) ÷ (lichtstroom per armatuur × onderhoudsfactor × benuttingsfactor). Gebruik de calculator voor een raming en een DIALux-simulatie voor de gelijkmatigheid.

Hoeveel lux heeft een sporthal of voetbalveld nodig?

Sporthallen 200 lux (klasse III), 500 lux (klasse II) en 750 lux (klasse I). Voetbal buiten 75, 200 en 500 lux.